در ادبیات رایج و روزمره، دو واژه «چاپ» و «نشر» اغلب در کنار هم به کار میروند و گاهی بهاشتباه مترادف فرض میشوند. درحالیکه این دو مفهوم، هرچند مرتبط باشند، از نظر حقوقی، فنی و اقتصادی تفاوتهای مهمی دارند. شناخت دقیق این تفاوتها برای مؤلفان، ناشران و بهخصوص فعالان صنعت چاپ و نشر ضروری است. از همه مهمتر در قراردادهای همکاری، بهکار بردن هر یک از این واژهها میتواند پیامدهای متفاوتی داشته باشد.
چاپ کردن یعنی چه؟
چاپ به معنای تکثیر فیزیکی یا دیجیتال اثر است. این فرآیند شامل مراحل فنی مانند آمادهسازی فایل نهایی، لیتوگرافی، انتخاب کاغذ، چاپ در چاپخانه، صحافی کردن کتاب و تحویل کتابهای آماده شده است.
چاپ یک فعالیت تماماً صنعتی است و هدف آن تولید نسخههای متعدد از یک کتاب برای عرضه به بازار است.
توضیح دقیقتر:
تصور کنید مؤلفی کتابی نوشته و فایل نهایی آن آماده است. ناشر با یک چاپخانه و یا شرکت مدیریت خدمات چاپی قرارداد میبندد تا ۱۰۰۰ نسخه از کتاب روی کاغذ تحریر ۸۰ گرمی یا بالک ۶۰ گرمی و بهشکل آفست و یا با دستگاههای دیجیتال، چاپ و صحافی شود.
این فرآیند صرفاً «چاپ» محسوب میشود و هنوز کتاب وارد بازار نشده است.
+ مطالعه بیشتر: چگونه یک کار چاپی را ارزیابی کنیم؟
نشر به چه معناست؟
نشر بهمعنای انتشار اثر در جامعه و رساندن آن به مخاطب است. نشر شامل دریافت مجوزهای قانونی (فیپا و مجوز چاپ از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی)، بازاریابی، تبلیغات، توزیع در کتابفروشیها، فروش آنلاین و مدیریت چرخه اقتصادی کتاب است.
نشر فعالیتی فرهنگی و اقتصادی است که علاوه بر تولید نسخه فیزیکی یا مجازی، مسئولیت رساندن آن به دست مخاطب را بر عهده دارد.
توضیح دقیقتر:
تصور کنید پس از چاپ ۱۰۰۰ نسخه کتاب، ناشر آنها را به پخشکنندگان کتاب تحویل میدهد، در فروشگاههای آنلاین عرضه میکند و برای معرفی کتاب تبلیغات انجام میدهد. این مجموعه اقدامات «نشر» نامیده میشود.
تفاوتهای کلیدی چاپ با نشر چیست؟
- چاپ فرآیندی صنعتی و فنی است درحالیکه نشر فعالیتی فرهنگی، اقتصادی و حقوقی محسوب میشود.
- هدف چاپ، تولید نسخههای متعدد از یک کتاب است درحالیکه در نشر کتاب، هدف ناشر رساندن کتاب بهدست مخاطب هدف است.
- مسئولیت فعالان چاپ، آمادهسازی فایل، چاپ و صحافی کتاب است. ولی ناشران عهدهدار تهیه مجوزها، تبلیغات، توزیع، فروش کتاب هستند.
- از لحاظ قراردادی، بخش چاپ را با چاپخانه یا شرکت خدمات چاپ قرارداد میبندیم و قرادادهای نشر با ناشر، مولف، مترجم و یا پخشکنندگان منعقد میشود.
نکات حقوقی قراردادهای چاپ و نشر
اگر در قرارداد فقط «حق چاپ» ذکر شود، ناشر صرفاً اجازه تکثیر کتاب را دارد و ممکن است حق توزیع و فروش مبهم بماند یا اینکه بعدها مشکلاتی در روابط کاری و تجاری طرفین بهوجود بیاورد. اگر فقط «حق نشر» ذکر شود، ناشر میتواند کتاب را منتشر کند. اما بدون حق چاپ، امکان تولید نسخههای جدید روشن نیست و مولف یا صاحب حقوق کتاب میتواند از تولید نوبتهای جدید کتاب از سوی ناشر جلوگیری بهعمل بیاورد. بنابراین، در قراردادهای حرفهای و روشن معمولاً عبارت «حق چاپ و نشر» را ذکر میکنند که همان حقوق مادی اثر است و شامل چاپ، توزیع و فروش کتاب میشود و هردوجنبه را بهطور همزمان پوشش خواهد داد.
نتیجهگیری
چاپ و نشر مفاهیمی مکملاند که میتوان آنها را دو بال صنعت محتوا نامید. چاپ بدون نشر، یعنی کتاب در انبار میماند و نشر بدون چاپ، کتابی برای عرضه نخواهد داشت. درک تفاوت این دو واژه به فعالان این صنعت کمک میکند تا قراردادهای دقیقتری تنظیم کنند و حقوق خود را بهتر بشناسند. ناشران نیز با تفکیک این دو مرحله میتوانند مسئولیتهای خود را شفافتر تعریف کنند و از بروز اختلافات آتی جلوگیری کنند.
______________________________________________________________
سکوی چاپ ایجاد، پروژههای تولید محصول را متناسب با نیاز مشتریان طراحی و اجرا میکند. ما برای برندها و شرکتها، آژانسهای بازاریابی و برندینگ، طراحان مستقل و ناشران مجله، تمامی مراحل خلق محصولات چاپی را برنامهریزی، مدیریت و اجرا میکنیم. بیشتر بدانید...
